Chỉ đúng một chữ "Hiểu" mà nó quyết định cả sức hút trong đào tạo, quyết định độ hiệu quả trong việc tác động và chuyển hóa nhận thức của người nghe. Vòng tri thức của chúng ta vốn vận hành một cách vô hình và thuận theo tự nhiên. Thông thường, nó sẽ không có biểu hiện rõ ràng ra bên ngoài. Thế nhưng, nếu ta biết hỏi đúng lúc, đúng chỗ, nhận thức của người nghe sẽ tự động được nâng cấp mà ta không cần phải giải thích hay nói năng gì thêm.
Đối với nguyên lý tri thức, chúng ta không cố gắng lôi kéo, áp đảo hay tác động theo kiểu cố tình. Khi ta áp dụng đúng vòng tri thức, những lời nói ra sẽ tự động làm "nhảy" vòng tri thức bên trong người nghe.
Nhiệm vụ của người chia sẻ: Tạo ra khoảng không
Khi đóng vai trò là người chia sẻ hay đào tạo, nhiệm vụ quan trọng nhất là tạo ra một khoảng không để vòng tri thức của người nghe được vận hành. Khi nó đang chạy, đang quay, chúng ta tuyệt đối đừng chen ngang hay chèn ép vào. Trong một số trường hợp, nếu ta dùng sự hiểu biết của mình để áp đảo, người nghe sẽ rơi vào trạng thái "đơ", không thể tiếp nhận và không thể nâng tầm nhận thức được.
Giống như trong một cuộc trò chuyện, nếu có một khoảng không đủ lặng, những gì người khác đang hiểu sẽ bắt đầu "chạy" và tự sắp xếp lại. Khi đó, người đào tạo chỉ cần dừng lại một nhịp, tạo một khoảng lặng, rồi nhẹ nhàng hỏi: "Các anh chị hiểu ý này không?".
Khi hỏi câu đó, tâm thức của ta không chờ đợi một câu trả lời cụ thể. Ta không mong cầu, không thúc ép, mà chỉ đơn giản là đang đợi một khoảng không. Khoảng trống đó là để người nghe tự sắp xếp lại vòng tri thức của chính họ. Đây chính là trọng điểm của tâm thái khi áp dụng chữ "Hiểu".
Nghệ thuật của nhịp điệu và cảm thụ
Nếu sau khoảng dừng đó mà ta lại nói tiếp ngay, đè thêm thông tin mới vào, sự tiếp thu của người nghe sẽ trở nên cứng nhắc và khô khan. Thay vào đó, hãy dừng lại một nhịp nhẹ, hỏi thăm về sự thấu hiểu của họ, rồi từ tốn cảm thụ quá trình họ đang tự sắp xếp tri thức bên trong.
Khi muốn nâng nhận thức của họ lên, ta mới tiếp tục nói thêm.
Nếu khoảng không quá lâu, thông tin dễ bị trôi mất. Nếu khoảng không quá ngắn, họ chưa kịp nâng tầm nhận thức.
Có những lúc ta buộc phải nói liên tục để người nghe không kịp suy nghĩ lan man mà vượt qua được những đoạn "lăn tăn" ở giữa, hướng thẳng tới trọng tâm. Cho đến khi ta cảm thụ được họ đã bắt đầu "nhận" được rồi, hãy dừng lại và hỏi: "Hiểu không?".
Lúc này, ý niệm của ta không mang bất cứ sự "dính mắc" nào. Ta không bận tâm việc họ có thực sự hiểu hay không, cũng không ép họ phải trả lời. Ta chỉ đang để vòng tri thức của họ tự luân chuyển.
Sự vận hành bên trong: Câu hỏi "Hiểu làm sao?"
Nếu có người trả lời là "Hiểu", ta có thể hỏi lại: "Hiểu làm sao?". Đây là một câu hỏi khó, buộc người nghe phải suy nghĩ, chắt lọc và sắp xếp lại toàn bộ thông tin trước khi phát ngôn. Quá trình sắp xếp đó chính là sự vận hành của vòng tri thức. Bởi vì chỉ khi nói ra được, tri thức mới thực sự thấm sâu vào bên trong họ.
Vì vậy, câu hỏi "Hiểu không?" không phải để dò xét, mà là để tạo bối cảnh cho nguyên lý vận hành bên trong người nghe được khởi tạo. Đôi khi, ta cũng cần khích lệ: "Các anh chị sao không có biểu hiện gì đi? Hiểu hay không thì cũng gật đầu một cái cho biết". Cách hỏi này mang lại hai lợi ích lớn:
- Đo lường mức độ thấu hiểu: Giúp ta biết họ đang ở đâu, đã chạm đến cái "đích" mình muốn truyền tải chưa để tiếp tục dẫn dắt.
- Thay đổi trạng thái: Khi người nghe thay đổi trạng thái cơ thể, vòng tri thức sẽ được "nhúng" sâu hơn.
Đưa tri thức vào hiện thực
Để tri thức không còn là lý thuyết suông, chúng ta cần nhớ: "Lấy cái biết của mình nói cho người ta nghe thì người ta không hiểu; lấy cái biết của họ nói cho họ biết thì họ mới hiểu".
Khi áp dụng vòng tri thức vào thực tế, ta sẽ đặt được câu hỏi với thái độ cầu thị và khiêm tốn. Đây chính là nền tảng cốt lõi trong tư vấn và huấn luyện. Ở một tầng cao hơn, việc hỏi "Hiểu không?", "Hiểu là sao?" sẽ nâng tầm đẳng cấp đào tạo, đặc biệt trong việc bồi dưỡng những người đồng hành. Ta hỏi để họ tự nghi vấn thuận chiều và tự ngộ.
Câu chuyện hiện thực của NA:
NA trưởng thành được như ngày hôm nay chính là nhờ thường xuyên đi cùng vị thầy của mình và áp dụng nguyên lý này. Khi Thầy hỏi: "Hiểu không?", NA đáp: "Dạ hiểu". Thầy hỏi tiếp: "Hiểu sao nói anh nghe?". Ngay khi NA vừa nói ra, Thầy chỉ mỉm cười rồi bỏ đi, để lại một khoảng không cho NA tự nghi vấn. Qua thời gian, NA tự ngộ ra và phát triển vượt bậc. Đó chính là sức mạnh của việc kết hợp nguyên lý nghi vấn thuận chiều và vòng tri thức.
Một lưu ý quan trọng trong chia sẻ, đào tạo, tư vấn huấn luyện:
Khi hỏi "Hiểu không?", phải có nội hàm sâu sắc, tuyệt đối không nói bâng quơ theo thói quen vô thức. Tâm thức khi hỏi phải đặt trong trạng thái an vui, không mưu cầu, đơn thuần là tạo điều kiện để vòng tri thức của người nghe được tự sắp xếp và tỏa sáng.
Bình Luận (0)