Cơ Chế "Không Thể, Không Dám, Không Muốn, Không Cần" Tham Nhũng, Lãng Phí, Tiêu Cực
Định nghĩa
Xây dựng, hoàn thiện cơ chế “không thể”, “không dám”, “không muốn”, “không cần” tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là chủ trương chiến lược của Đảng trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí và tiêu cực. Chiến lược này không chỉ tập trung vào việc phát hiện, trừng phạt mà còn chú trọng vào phòng ngừa tận gốc rễ.
- “Không dám” tham nhũng: Đây là thiết chế răn đe, là bước đầu tiên và trực diện nhất, đánh vào tâm lý sợ bị phát hiện, bị “mất” nhiều hơn được. Muốn vậy cần xây dựng hệ thống pháp luật nghiêm minh, “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”. Có chính sách đãi ngộ tốt đi đôi với cơ chế quản lý chặt chẽ. Đồng thời tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát và xét xử. Khi cán bộ tham nhũng, tiêu cực bị xử phạt nghiêm khắc, mất quyền lợi, mất tự do, mất sự nghiệp, sẽ tạo ra sức răn đe lớn, khiến những người có ý định tham nhũng “không dám” vì cái giá phải trả quá đắt.
- “Không thể” tham nhũng: Đây là thiết chế ngăn ngừa. Mục tiêu là xây dựng một “lồng cơ chế” chặt chẽ để không ai có kẽ hở để lợi dụng. Muốn vậy, cần hoàn thiện thể chế, chính sách quản lý kinh tế - xã hội và pháp luật; thực hiện công khai, minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước; đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số để giảm bớt sự tiếp xúc trực tiếp giữa người dân và cán bộ; xây dựng quy trình nghiệp vụ chặt chẽ để không ai có quyền lực tuyệt đối mà thiếu sự giám sát.
- “Không muốn” tham nhũng: Đây là thiết chế giáo dục, nâng cao lòng tự trọng của mỗi cá nhân để họ cảm thấy xấu hổ và tự giác tránh tham nhũng, tiêu cực. Muốn vậy, cần thường xuyên giáo dục chính trị, tư tưởng cho cán bộ, đảng viên; đẩy mạnh tuyên truyền về tác hại của tham nhũng và biểu dương các gương điển hình về đạo đức công vụ, xây dựng văn hóa liêm chính, trọng liêm sỉ. Khi cán bộ có lòng tự trọng và ý thức trách nhiệm cao, họ sẽ coi tham nhũng là một hành vi đáng xấu hổ và tự giác tránh xa.
- “Không cần” tham nhũng: Đây là thiết chế bảo đảm, là giải pháp mang tính thực tế và nhân văn, giải quyết gốc rễ về mặt lợi ích kinh tế. Muốn vậy, cần đảm bảo đời sống cho đội ngũ cán bộ, công chức. Thực hiện tốt cải cách tiền lương để thu nhập của cán bộ đủ để nuôi sống bản thân và gia đình ở mức khá. Có chế độ đãi ngộ, phúc lợi tốt và lộ trình thăng tiến công bằng. Khi mức lương đủ đảm bảo cuộc sống ổn định, cán bộ sẽ tập trung cống hiến thay vì phải tìm cách “kiếm thêm” bất chính.
Việc xây dựng, hoàn thiện cơ chế “Bốn không” này tạo nên một hệ thống “phòng thủ” nhiều lớp, giúp bảo vệ cán bộ, công chức bộ máy nhà nước trong sạch và hiệu quả hơn.
Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương - Hội đồng Lý luận Trung ương: Tìm hiểu một số thuật ngữ trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, tr. 58-59.