Từ Điển Nhân Sinh

Hoạt động giáo dục và đào tạo là hệ thống các biện pháp và tổ chức thực hiện các nguyên lý, mục tiêu và nhiệm vụ giáo dục của đất nước nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Hành vi đạo đức là sự biểu hiện trong ứng xử thực tiễn của ý thức đạo đức mà con người đã nhận thức và lựa chọn. Đó là sự thể hiện trong các mối quan hệ giữa cá nhân với cá nhân, với tự nhiên, với xã hội và với chính mình theo các phạm trù lương tâm, trách nhiệm, bổn phận, nghĩa vụ, quyền lợi, v.v..

Hệ thống chính trị là bộ phận thuộc kiến trúc thượng tầng, là chỉnh thể bao gồm các thể chế (nhà nước, đảng chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, v.v.) được phân bổ theo một kết cấu chức năng với các cơ chế vận hành và mối quan hệ giữa chúng nhằm thực thi quyền lực chính trị. Hệ thống chính trị gồm ba thành tố chủ yếu là các cấu trúc thể chế; chức năng của cả hệ thống và từng thể chế; cơ chế vận hành và mối quan hệ giữa các thể chế.

Hệ thống chính trị của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một chỉnh thể thống nhất, gắn bó hữu cơ bao gồm: Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội bao gồm Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Công đoàn Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Trong đó, các cơ quan trong hệ thống chính trị là bộ phận cấu thành của các tổ chức trong hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở, là các tổ chức được thành lập và có thẩm quyền theo quy định nhằm thực hiện nhiệm vụ và chức năng của các tổ chức trong hệ thống chính trị.

Về cơ chế và các nguyên tắc vận hành, hệ thống chính trị Việt Nam vừa hoạt động theo những nguyên tắc phổ biến của hệ thống chính trị nói chung: nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, nguyên tắc ủy quyền có điều kiện và có thời hạn (thông qua bầu cử tự do, bình đẳng, phổ thông, trực tiếp và kín); vừa hoạt động theo các nguyên tắc đặc thù khác như: Đảng lãnh đạo Nhà nước và xã hội, nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách. Nguyên tắc tập trung dân chủ là nguyên tắc hoạt động cơ bản của hệ thống chính trị. Riêng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hoạt động trên nguyên tắc đồng thuận, hiệp thương dân chủ. Nguyên tắc quyền lực nhà nước là tập trung thống nhất, không phân chia, nhưng có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực thi các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp.

Hệ thống chính trị Việt Nam mang những đặc điểm cơ bản: có một đảng duy nhất - Đảng Cộng sản cầm quyền, lãnh đạo; được xây dựng trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; được vận hành bởi nguyên tắc tập trung dân chủ; có sự song trùng quyền lực giữa các cơ quan đảng và các cơ quan nhà nước và do điều kiện lịch sử và một phần từ cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác; Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội không độc lập với Đảng và Nhà nước.

Hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam thể hiện bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, là cơ chế để thực thi quyền lực chính trị trong điều kiện giai cấp công nhân là giai cấp cầm quyền, liên minh với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức. Như vậy, hệ thống chính trị trở thành công cụ để bảo vệ lợi ích của giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và toàn thể nhân dân lao động, là công cụ để xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Hệ thống chính trị nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc phổ biến: 1) Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân; 2) Sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với Nhà nước và xã hội; 3) Tập trung dân chủ; 4) Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp.

Hệ thống giáo dục quốc dân là hệ thống giáo dục mở, liên thông gồm giáo dục chính quy và giáo dục thường xuyên. Hệ thống giáo dục quốc dân gồm các cấp học và trình độ đào tạo như sau: 1) Giáo dục mầm non gồm giáo dục nhà trẻ và giáo dục mẫu giáo; 2) Giáo dục phổ thông gồm giáo dục tiểu học, giáo dục trung học cơ sở và giáo dục trung học phổ thông; 3) Giáo dục nghề nghiệp đào tạo trình độ sơ cấp, trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng và các chương trình đào tạo nghề nghiệp khác; 4) Giáo dục đại học đào tạo trình độ đại học, trình độ thạc sĩ và trình độ tiến sĩ.

Hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa là tổng thể các quy phạm pháp luật có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, được phân định thành các chế định pháp luật, các ngành luật và được thể hiện trong các văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành theo những trình tự - thủ tục và hình thức nhất định.

Cấu trúc bên trong của hệ thống pháp luật là tổng thể các quy phạm pháp luật có mối quan hệ nội tại, thống nhất với nhau, được phân chia thành các ngành luật. Mỗi ngành luật gồm nhiều chế định pháp luật mà giữa chúng vừa có mối quan hệ hữu cơ như một chỉnh thể thống nhất, vừa có tính độc lập tương đối. Mỗi chế định pháp luật bao gồm một nhóm các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ xã hội có những đặc điểm chung và có quan hệ mật thiết với nhau thuộc cùng một loại quan hệ xã hội do ngành luật điều chỉnh.

Cấu trúc bên ngoài của hệ thống pháp luật là hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật. Văn bản quy phạm pháp luật là văn bản có chứa đựng quy phạm pháp luật được ban hành theo thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục theo luật định.

Hệ thống tổ chức của Nhà nước gồm các cơ quan thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp: Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ (cơ cấu Chính phủ gồm các bộ, cơ quan ngang bộ), Kiểm toán Nhà nước, Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân, chính quyền địa phương (Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân) được lập theo quy định của Hiến pháp và pháp luật.

Hệ thống tổ chức của Đảng Cộng sản Việt Nam là hệ thống được lập tương ứng với hệ thống tổ chức hành chính của Nhà nước; các cơ quan lãnh đạo của Đảng (đại hội đảng các cấp; các cấp ủy đảng, ban thường vụ cấp ủy; đảng đoàn, ban cán sự đảng); ủy ban kiểm tra của cấp ủy các cấp; các cơ quan chuyên trách tham mưu, giúp việc của cấp ủy đảng ở các cấp; các đơn vị sự nghiệp của Đảng.

Hệ tư tưởng là một trong những phạm trù của ý thức xã hội, là hệ thống những tư tưởng, quan điểm đã được hệ thống hóa thành lý luận, thành các học thuyết về xã hội phản ánh lợi ích của một giai cấp nhất định như hệ thống quan điểm triết học, chính trị, pháp luật, kinh tế, xã hội, pháp quyền, tôn giáo, đạo đức, thẩm mỹ, nghệ thuật, v.v.. Với tính cách là hệ thống lý luận về xã hội, hệ tư tưởng có vai trò chỉ đạo thực tiễn, hoạt động cải tạo xã hội của một giai cấp nhất định. Hệ tư tưởng được hình thành một cách tự giác. Trong xã hội có giai cấp thì hệ tư tưởng của giai cấp thống trị bao giờ cũng là hệ tư tưởng thống trị trong xã hội.

Hội đồng môn là tổ chức hội của những bạn học, được lập ra để tổ chức phân chia của cải đóng góp giúp đỡ thầy và tỏ lòng biết ơn với gia đình thầy. Có một người đứng đầu Hội gọi là “Trưởng Tràng”. Những quy tắc của Hội không được quy định và ghi chép thành văn nhưng được chấp hành nghiêm túc. Những người bạn học gần nhau lại vì tình và nghĩa, tồn tại cả lúc sinh thời thầy và lúc thầy đã quá cố. Họ có trách nhiệm giữ gìn phẩm chất cho nhau, gìn giữ lòng biết ơn với thầy dạy để khắc sâu quan niệm đạo đức “Quân, Sư, Phụ”, “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư” của lễ giáo phong kiến.